Galdera

 

'Alzheimer gaixotasuna': letra larriz idatzi behar da?


Data: 2019/01/28



Erantzuna

 

          .  Gaixotasuna hitza aipatuta, Alzheimer-en gaixotasuna (letra larriz eta NOREN kasuan)

          .  Bera bakarrik doanean, berriz, letra xehez: alzheimer

 

1/ Euskaltermera jotzen baduzu, ikusiko duzu (Medikuntza edo Psikologia arloko terminologian) zein ordain dauden euskaraz gaixotasun hori izendatzeko:


·         Esp.: enfermedad de Alzheimer / demencia de tipo Alzheimer

·         Fr.: maladie d’Alzheimer / démence de type Alzheimer

·         Ing.: Alzheimer’s desease / Alzheimer type dementia

·         Eusk.: Alzheimer-en gaixotasuna (4) / Alzheimer motako dementzia (4)


Ikusten duzunez, (4) ponderazio marka daukate bi aukerek, eta horrek esan nahi du termino behin-behinean normalizatuak/gomendatuak direla, baina oraindik Terminologia Batzordearen onespenaren zain daudela. Bistan dago bere horretan onartuko dituztela, eta, beraz, haietako edozein erabili dezakezu lasai asko.

Interesgarria izango zaizunez, aldatuko dizugu hona nola definitzen duen Euskaltermek kontzeptu hori:

«Gaixotasun mental progresiboa, garuneko zelula nerbiosoen endekapena eta garun-masa txikitzea dakarrena. Oroimena galtzea, leku-denborazko desorientazioa eta narriadura intelektual eta pertsonala dira ezaugarri nagusiak.»


Informazio hori Psikiatria Hiztegiak jasotzen du; 2017an argitaratu zelarik, hiztegia aski fidagarria da.

 

2/ Beste kontu bat da gaixotasuna edo dementzia edo haiek bezalako hitzak erabiltzen ez badira. Orduan, beste hizkuntza batzuetan bezala, aldatu egiten da kontua.

Zorionez, gero eta osatuagoa daukagu Euskaltzaindiaren Hiztegia, eta indarrean dagoen edizioan jasotzen da kontzeptu hori:

alzheimer

iz. Burmuinaren atrofia ezaugarri duen eritasuna, gehienetan zahartzaroan azaltzen dena, buru nahastea eta oroimen eta adimen galera eragiten dituena. Gizentasun arazoak dituzten emakumeek alzheimerra izateko arrisku handiagoa dute.

Arau estatusa dauka noski Euskaltzaindiaren Hiztegiak jasotzen duen edozein hitzek.


 3/ Eta gaztelaniaz, esaterako, nola jokatu behar da? Euskarak hartu duen bide bera hartu du gaztelaniak ere. Hala diosku, esaterako, gaztelaniari buruzko zalantzak argitzen dituen Fundeu fundazioak:

«Según el Diccionario panhispánico de dudas, en las expresiones enfermedad de Alzheimermal de Alzheimer, debe respetarse la grafía del apellido del neurólogo alemán que investigó esta dolencia y escribirlo con mayúscula inicial y sin tilde.

Por el contrario, si se emplea este término aisladamente para referirse a dicha enfermedad, se convierte en un sustantivo común, por lo que ha de escribirse con minúscula inicial y con tilde: alzhéimer, como en «Los médicos creen que los casos de alzhéimer se triplicarán en 50 años»; aunque la Real Academia Nacional de Medicina aconseja que, en textos médicos, se utilice la denominación enfermedad de Alzheimer y no la común de alzhéimer […]»